Lezing: Denken met Lef (in de serie 'De wereld van Jan de Bakker')
wo 10 september 2025 wo 10 sep 2025
Op uitnodiging van de Stichts-Hollandse Historische Vereniging houdt Niek de Kort op woensdag 10 september aanstaande, in het kader van het Jan de Bakker Jaar, een lezing over tijdgenoten van Jan de Bakker. Die hadden het lef om, net als hij, anders te denken dan de katholieke kerk toen bepaalde. De lezing wordt gehouden in de Petruskerk in Woerden. Aanvang 20.00 uur en de toegang is gratis.
Achtergrondinformatie
Deze maand is het precies 500 jaar geleden dat de Woerdenaar Jan de Bakker in Den Haag op de brandstapel werd gedood. In de twee maanden, voorafgaand aan zijn overlijden op 15 september, wordt hij verschillende malen uitgebreid verhoord door drie inquisiteurs die samen de kerkelijke rechtbank vormen. Hij verdedigt in de verhoren zijn visie met lef en waagt het zelfs om zijn ondervragers regelmatig te kapittelen. De verslagen, waarvan de betrouwbaarheid overigens niet altijd vaststaat, geven inzicht waar het verzet van Heer Jan tegen de katholieke kerk nu eigenlijk om draait. In kort bestek komt het hierop neer dat Jan stelt dat de Bijbel alles bevat wat nodig is om een gelovig en deugdzaam leven te leiden. Hij wil naar de letter van de Heilige Schrift leven. Al het andere, wat de kerk in de loop der tijden heeft ontwikkeld rond Bijbeluitleg, regels, sacramenten en praktijken, verwerpt hij. Anders gezegd: hij streeft naar het ware geloof, uitsluitend op de Bijbel gebaseerd, en verwerpt al het formalisme dat de kerk er volgens hem heeft bij verzonnen. Voor hem dus geen celibaat, geen biecht, geen handel in aflaten en zelfs geen absolutie, vlak voor zijn dood.
De katholieke kerk in de tijd van Jan de Bakker heeft een formalistisch bouwwerk opgetrokken rond geloof, macht over leven en dood, en regels die gelovigen onder de duim houden en tegelijkertijd voor inkomsten zorgen. Evenzo heeft de kerk de wereldlijke macht volledig in haar greep. Keizer Karel V danst naar de pijpen van de Paus. Iedereen moet binnen de ‘box’ van de kerk denken, handelen en blijven.
Ook op andere terreinen heeft de kerk een vergelijkbare ‘box’ geconstrueerd. Zo baseert zij zich voor het begrijpen van de schepping en de hemel op de oude denkbeelden van Griekse filosofen en wijsgeren, zoals Aristoteles. De aarde is het toppunt van de schepping en staat dus in het midden van het heelal. Alle hemellichamen draaien in perfecte cirkelbanen om de aarde. Wie daaraan twijfelt, bezondigt zich aan godslastering en kan, net als Jan de Bakker, rekenen op de terreur van de inquisitie. Het denken ‘out of the box’ moet ten koste van alles worden voorkomen omdat ‘wetende mensen’ de almachtige positie van de kerk ondermijnen. De kerk beschikt immers over de absolute waarheid. Evenzo heeft de kerk dogmatisch vastgesteld hoe je behoort te denken over materie (aarde, lucht, water en vuur), het menselijk lichaam, wiskunde en nog veel meer.
In deze lezing neemt Niek de Kort ons mee op een fascinerende reis langs enkele tijdgenoten van Jan de Bakker. Zij kijken naar, en denken over, andere boxen dan Jan. Maar dat doen ze met evenveel lef. En wat hebben zij ons, in de eenentwintigste eeuw, nog te zeggen? Zijn wij dan echte vrijdenkers, of zitten we evengoed nog in boxen van tradities, verzonnen waarheid en ‘doen omdat we dat altijd al deden en anderen het ook doen’?
Over de spreker
Niek de Kort is astrofysicus en voorzitter van de Stichts-Hollandse Historische Vereniging. Hij doet regelmatig onderzoek naar aspecten van lokale en regionale geschiedenis en publiceert daarover in Heemtijdinghen.
20.00 uur, geen entree.
Meer informatie?
Bezoek de website van deze activiteit
Locatie
Petruskerk, Kerkplein 5
Woerden
Locatie op Google Maps
Deze pagina delen
